Inleiding

Voor u ligt de begroting van de gemeente Scherpenzeel voor het komende jaar en de meerjarenperiode 2028-2030. Deze begroting geeft richting aan het beleid en de financiële kaders waarmee wij de maatschappelijke opgaven oppakken. In een periode van zowel economische als bestuurlijke dynamiek streven wij naar stabiliteit, zorgvuldigheid en toekomstgericht denken. Hierbij hebben we dezelfde financiële principes gehanteerd als in voorgaande jaren. We begroten scherp, maar realistisch.

Scherpenzeel is een dorp waar mensen naar elkaar omzien, verantwoordelijkheid nemen en samen bouwen aan een sterke gemeenschap. Die verbondenheid zien we dagelijks terug in de inzet van inwoners, ondernemers, verenigingen, kerken, maatschappelijke organisaties en vrijwilligers. Zij vormen het fundament onder onze samenleving en maken Scherpenzeel tot een dorp waar mensen zich thuis voelen.

Bestuursakkoord in begroting: toekomstvisie als kompas  
De Toekomstvisie van de gemeente vormt een belangrijk bestuurlijk kompas. Deze visie helpt ons om met een brede blik naar de toekomst van ons dorp te kijken. Om keuzes te maken die samenhang vertonen en ook op de langere termijn waardevol zijn. Daarom zijn we direct aan het begin van de bestuursperiode gestart met een herijking van de Toekomstvisie. Veel andere ambities en nieuwe beleidsontwikkelingen hangen hiermee samen. In deze begroting zijn enkel die bestuurlijke ambities verwerkt, die voortgaan op eerdere afspraken en of wettelijk vragen om keuzes of beleid. Andere bestuurlijke ambities werken we de komende tijd uit. Dat geeft ruimte voor zorgvuldigheid en goede volgordelijkheid. Bij de uitwerking besteden we nadrukkelijk aandacht aan prioritering, uitvoerbaarheid en meetbaarheid van de beoogde resultaten. In de Kadernota 2028-2031 nemen we de gemaakte keuzes en de financiële consequenties mee.

Economische situatie en financiële vooruitzichten
De economische vooruitzichten voor de komende jaren zijn gematigd positief, maar de financiële positie van gemeenten blijft kwetsbaar. Gemeenten hebben te maken met stijgende kosten door onder meer loon- en prijsontwikkelingen, de groeiende vraag naar zorg en maatschappelijke ondersteuning en de noodzaak om te investeren in de fysieke en sociale leefomgeving.

Tegelijkertijd blijft de ontwikkeling van de inkomsten onzeker. Het gemeentefonds biedt in de meicirculaire 2026 vanaf 2027 enigszins meer financiële ruimte, maar de extra middelen voor gemeenten en jeugdzorg zijn niet volledig structureel. Vanaf 2028 neemt de financiële druk daardoor weer toe. Dit vraagt om een realistische begroting, scherpe keuzes en een goede balans tussen ambities, beschikbare middelen en financiële risico’s.
Ook de verdeling van het gemeentefonds blijft in beweging. Het Rijk heeft besloten het huidige ingroeipad voor de verdeling in 2027 en 2028 te bevriezen en te indexeren. Een nieuwe stap in de herziening is voorzien vanaf 2029. Hierdoor blijft de financiële ontwikkeling van gemeenten ook de komende jaren aan verandering onderhevig.
Voor de periode 2027-2030 betekent dit dat gemeenten financieel vooruit moeten kijken en tegelijkertijd voldoende ruimte moeten houden om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. Een solide financiële basis en het tijdig maken van keuzes zijn daarbij van groot belang.

Financiële beschouwing

De eis van de provinciale toezichthouder is dat het eerste jaar van de begroting structureel sluitend moet zijn, en als dat niet lukt minimaal het laatste jaar weer structureel sluitend moet zijn. Onze begroting voldoet hieraan.

Zowel het begrotingssaldo als het structurele saldo voor 2027 zijn positief. Voor de jaren daarna is het begrotingssaldo negatief, maar het tekort neemt in 2030 fors af. Het structurele saldo pakt onder meer goed uit door de toevoeging aan de bestemmingsreserve Grondexploitaties (deze geldt als incidentele mutatie).

Versterking Algemene Reserve en aanpak richting Kadernota 2028
De negatieve begrotingssaldi in 2028 en 2029 zorgen ervoor dat de Algemene Reserve de komende jaren fors terugloopt. Om de Algemene Reserve op voldoende niveau te houden, laten we een aantal kleine bestemmingsreserves terugvloeien naar de Algemene Reserve. Daarnaast verlagen we de bestemmingsreserve Grondexploitatie met € 1 miljoen ten gunste van de Algemene Reserve. Met deze maatregelen houden we voldoende buffer om tegenvallers en negatieve resultaten in de meerjarenraming op te vangen.
Deze maatregelen zijn nodig om de financiële positie op korte termijn op peil te houden. Tegelijkertijd is duidelijk dat er richting de Kadernota 2028 een structurele oplossing nodig is. Het financiële beeld laat zien dat er de komende jaren een forse opgave ligt. Waar 2027 nog een sluitende begroting laat zien, is het meerjarenbeeld vanaf 2028 duidelijk negatiever. Een belangrijke oorzaak hiervan is het zogenoemde ravijn in het gemeentefonds.

Daarnaast zijn er verschillende ontwikkelingen die een extra risico vormen voor onze financiële positie. Zo is Scherpenzeel een nadeelgemeente bij de herijking van het gemeentefonds. Een deel van dit nadeel is al in de begroting verwerkt. Door het ingroeipad en het uitstel van verdere stappen is een bedrag van circa € 450.000 nog niet verwerkt.
Ook de ontwikkeling van de kosten van de Jeugdzorg is onzeker. De kosten zijn de afgelopen jaren landelijk fors gestegen. Het is niet uitgesloten dat deze ontwikkeling zich de komende jaren voortzet. Verder staan we voor forse investeringen in de onderwijshuisvesting. Deze investeringen zijn nog niet volledig in de begroting opgenomen. Het gaat onder andere om de meerkosten voor De Dorpsbeuk en de permanente uitbreiding van de Wittenberg en de Glashorst.

Tegenover deze risico’s staan ook ontwikkelingen die al positief in het financiële beeld zijn verwerkt. Zo is in de berekening van de algemene uitkering rekening gehouden met een deel van de verwachte groei van Scherpenzeel. Ook is een fors deel van de realisatiestimulans voor nieuwe betaalbare woningen al in de begroting opgenomen.
Ondanks deze positieve ontwikkelingen blijft sprake van een aanzienlijke financiële opgave. Een reëel scenario is dat we structureel rekening moeten houden met een tekort van circa € 1,5 miljoen. In een ongunstig scenario kan dit oplopen tot € 2 miljoen per jaar.

Daarom gaan we in 2027 gericht aan de slag met deze opgave. Het doel is om de financiële ontwikkelingen en mogelijke maatregelen verder in beeld te brengen. Dit moet leiden tot concrete voorstellen en besluiten bij de Kadernota 2028. Voor dit onderzoek nemen we in de begroting 2027 een incidenteel budget van € 30.000 op.

Met de maatregelen voor de Algemene Reserve zorgen we voor voldoende financiële ruimte op de korte termijn. In 2027 werken we daarnaast aan een structurele oplossing om de Algemene Reserve en de financiële positie van de gemeente ook op langere termijn op peil te houden.

Taakstellingen en stelposten
Het gebruik van stelposten en taakstellingen moet vanuit het perspectief van verantwoord financieel beleid worden beperkt. In de begroting hebben we slechts een taakstelling en een stelpost opgenomen.

Publicatie van de begroting
Alle P&C-documenten worden na vaststelling door de raad gepubliceerd op ons Planning & control portaal .